Heads-up: de processierups is er weer. Ook in ons Gassels bos zit-ie volop.
Wat kun je doen? Probeer eens een route te kiezen waarbij je eikenbomen zo veel mogelijk vermijdt. Lukt dat niet? Bedek dan je huid. Petje op, lange mouwen, lange broek. En was je kleding daarna op minimaal 60 graden.
Heb je toch last van jeuk? Er zijn allerlei huismiddeltjes, maar wat echt werkt is twijfelachtig. Wel schijnt het belangrijk te zijn om de haartjes van de rups uit je huid te halen. Dat doe je met plakband of door af te spoelen met lauw water.
Blijf lopen en tot snel!
Wat is de eikenprocessierups eigenlijk?
Je hoort er elk jaar over. In het nieuws, van de buren, op social media. Maar wat is het precies? De eikenprocessierups is de larve van een nachtvlinder, de eikenprocessievlinder. De rupsen leven -- je raadt het al -- in eikenbomen en trekken in lange rijen over de stam en takken. Die optocht, die processie, daar komt de naam vandaan.
Het probleem zit niet in de rups zelf, maar in de brandharen. Vanaf het derde larvenstadium (ergens in juni) ontwikkelen de rupsen minuscule haartjes die loskomen en door de wind worden meegevoerd. Soms meters ver. Die haartjes bevatten een eiwit dat bij mensen een allergische reactie veroorzaakt. Jeuk, rode bultjes, soms oogontsteking of benauwdheid.
En het vervelende: die haartjes blijven lang actief. Zelfs verlaten nesten van vorig jaar kunnen nog klachten veroorzaken. Dus ook als je de rupsen zelf niet ziet, kun je er last van krijgen als je onder een eik door rent waar ooit een nest heeft gezeten.
Het Gasselse bos en de eikenbomen
Ons bos bij Gassel is mooi. Dat weet iedereen die er regelmatig loopt of wandelt. De paden door het bos, de variatie in boomsoorten, de stilte op een vroege zondagochtend -- het is een van de mooiste plekken om te hardlopen in het hele Land van Cuijk. Maar het bos heeft ook veel eiken. En waar eiken staan, voelt de eikenprocessierups zich thuis.
Met name de paden langs de rand van het bos, richting Escharen en de Kuilen, hebben flink wat eiken. Je herkent de nesten aan de wittige, dichte webben op de stam van de boom. Soms zitten ze laag, op ooghoogte. Soms hoger in de kruin. En soms zie je ze helemaal niet, maar merk je achteraf dat je erlangs bent gelopen.
De gemeente bestrijdt de processierups op sommige plekken, maar in een bos als het onze is dat bijna onmogelijk. Er zijn simpelweg te veel bomen. Dus moeten we als lopers en wandelaars zelf een beetje opletten.
Praktische tips voor hardlopers
Vermijd routes met veel eiken. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan in een bos vol eiken, maar sommige paden lopen meer door dennenbos of gemengd bos. Overleg met je trainer over alternatieve routes. De trainers kennen het bos op hun duimpje en weten waar de nesten zitten.
Draag bedekkende kleding. Ja, het is zomer. Ja, het is warm. Maar een licht, shirt met lange mouwen beschermt je armen tegen de brandharen. Een petje of buff beschermt je hoofd en nek. Een dunne lange broek of driekwart legging beschermt je benen. Het voelt misschien warm aan, maar het is beter dan drie dagen jeuk.
Loop in het midden van het pad. De meeste brandharen waaien van de bomen langs de rand van het pad. Door in het midden te lopen verklein je de kans dat je ermee in aanraking komt. En loop niet dwars door het struikgewas -- daar kunnen ook brandharen liggen.
Douche na het lopen. Spoel de brandharen van je huid af. Gebruik lauw water -- niet te warm, want warm water kan de poriën openen waardoor de haartjes dieper in de huid dringen. Gewoon lauw afspoelen, goed inzepen en afspoelen.
Was je kleding op 60 graden. De brandharen hechten zich aan textiel en overleven een normaal wasprogramma van 30 of 40 graden. Zestig graden is het minimum. En doe die kleding niet in de wasmand bij je andere kleding, want dan verspreidt de ellende zich.
Raak geen nesten aan. Echt niet. Ook geen verlaten nesten. De verleiding kan groot zijn om even te kijken of te fotograferen. Niet doen. De haartjes vliegen alle kanten op als je een nest verstoort, zelfs met een stok op afstand.
Wat als je toch last hebt van de brandharen?
Oké, je hebt alle voorzorgen genomen maar toch die bekende jeuk en rode bultjes. Dat kan gebeuren. Wat nu?
Stap een: probeer de haartjes te verwijderen. Gebruik plakband -- duw het stevig op de huid en trek het er weer af. Herhaal dat een paar keer. Of spoel de huid af met lauw water. Niet krabben! Dat duwt de haartjes dieper in de huid en maakt het alleen maar erger. Hoe moeilijk het ook is om niet te krabben.
Stap twee: een koel, nat washandje op de getroffen plek kan de jeuk verlichten. Er zijn ook speciale crèmes bij de apotheek die de jeuk verminderen. Vraag naar een antihistaminezalf.
Stap drie: heb je last van benauwdheid, gezwollen ogen of ernstige huidreacties? Neem dan contact op met je huisarts. In zeldzame gevallen kan de reactie op de brandharen heftig zijn, met name bij mensen die er extra gevoelig voor zijn of die al vaker zijn blootgesteld.
De meeste klachten trekken binnen een paar dagen tot een week weg. Maar die dagen kunnen behoorlijk vervelend zijn. Dat weet iedereen die het weleens heeft meegemaakt. Je slaapt er slecht van, je kunt je nergens op concentreren, en die jeuk houdt maar niet op. Reden genoeg om de voorzorgsmaatregelen serieus te nemen.
Alternatieve hardlooproutes rond Grave
Wil je de eiken echt vermijden? Dan zijn er in de omgeving van Grave genoeg alternatieven om je trainingen voort te zetten.
[de Dijk](/routes)en langs de Maas. Geen boom te bekennen, lekker vlak en mooi uitzicht over de uiterwaarden. Je kunt vanuit Grave richting Ravenstein of richting Cuijk lopen. De wind kan er stevig staan, maar dat is dan tenminste geen processierups.
Naaldbossen. Naaldbossen in de regio bevatten minder eiken en dus minder processierupsen. En ze zijn mooi om te lopen, met heide, vennen en brede zandpaden. Iets verder rijden, maar het is het waard.
Het buitengebied rond Escharen. Richting Escharen en het Raamdal loop je meer over open terrein en langs weilanden. Minder kans op brandharen, maar ook minder schaduw op warme dagen. Vroeg in de ochtend is dat prima.
Het Maasheggengebied bij Cuijk. De maasheggen zijn een uniek landschap met oude gevlochten heggen langs de weilanden. Er lopen mooie routes doorheen en eikenbomen zijn er schaars.
Wanneer is het seizoen voorbij?
De eikenprocessierups is het meest actief van juni tot en met augustus. Daarna verpoppen de rupsen zich tot vlinder en zijn de brandharen minder aanwezig. Maar let op: verlaten nesten met brandharen kunnen tot ver in het najaar en zelfs het jaar erna nog klachten veroorzaken. De haartjes vergaan niet zomaar.
Meestal is september het moment dat je weer zonder al te veel zorgen door het eikenbos kunt lopen. Maar houd de situatie in de gaten. Zie je nesten? Meld ze bij de gemeente. Die kan ze professioneel laten verwijderen door een gespecialiseerd bedrijf.
Samen opletten in het bos
Laten we als loopgroep op elkaar letten. Zie je een nest? Meld het aan je trainer of via de groepsapp. Heeft iemand last? Help diegene met de juiste stappen. En laten we de trainers informeren als bepaalde routes in het Gasselse bos beter vermeden kunnen worden.
Het bos is en blijft ons thuis. Dat laten we niet afpakken door een rups. Maar een beetje verstand gebruiken is wel zo slim. Doorlopen. Met een petje op en je ogen open.
Veelgestelde vragen over de processierups
Kan mijn hond er ook last van krijgen? Ja. Honden die door het gras en struikgewas lopen, kunnen brandharen oppikken. Let op als je hond veel aan z'n poten likt of als z'n snuit opzwelt. Neem in dat geval contact op met de dierenarts.
Helpt insectenspray? Nee, niet echt. De brandharen zijn geen insecten die je kunt afweren met spray. Bedekking van je huid is de beste bescherming.
Moet ik stoppen met hardlopen in het bos? Absoluut niet. Met de juiste voorzorgen kun je prima blijven lopen. Kies de juiste routes, bedek je huid, douche na het lopen en was je kleding warm. De meeste lopers hebben er met deze maatregelen weinig last van.
Hoe lang duurt het seizoen? Globaal van begin juni tot eind augustus. Maar het hangt af van het weer -- een warme lente kan het seizoen eerder laten beginnen.
Zijn de nesten gevaarlijk om te zien? Van een afstandje kun je ze bekijken zonder problemen. Maar raak ze niet aan en ga er niet recht onder staan. De haartjes kunnen al bij een zuchtje wind loskomen.
De processierups hoort bij de zomer in het Land van Cuijk. Het is vervelend, maar het is beheersbaar. Met een beetje oplettendheid en de juiste kleding kun je gewoon blijven genieten van je hardlooprondes door het Gasselse bos. En over een paar maanden is het weer voorbij. Tot volgend jaar dan.
